W przypadku wielu trudności związanych z codzienną opieką istnieją środki pomocnicze lub dostosowane rozwiązania – nawet jeśli bliscy jeszcze nie znają ich nazw. Niniejszy przewodnik pomaga opisać potrzeby, odkryć odpowiednie możliwości oraz zorganizować zaopatrzenie, od wyboru po bezpieczne użytkowanie.
01
Dlaczego odpowiedni środek pomocniczy ma znaczenie
Pomoce mogą sprawić, że codzienne życie w domu stanie się bezpieczniejsze, bardziej samodzielne i mniej uciążliwe. Pomagają one w chodzeniu, wstawaniu, myciu się, ubieraniu, jedzeniu, piciu, zmianie pozycji, pomiarach lub orientacji. Niektóre z nich kompensują ograniczenia fizyczne, inne ułatwiają opiekę lub pomagają zmniejszyć ryzyko upadków i odleżyn.
Wielu bliskich początkowo nie wie, jakie rozwiązania są w ogóle dostępne. Nie stanowi to przeszkody: nie trzeba znać nazwy produktu, aby uzyskać poradę. Wystarczy opisać konkretną trudność, na przykład: „Powstanie z fotela jest już prawie niemożliwe”, „Droga do toalety w nocy jest niebezpieczna” lub „Podczas kąpieli pod prysznicem muszę cały czas podtrzymywać tę osobę”. W przypadku bardzo wielu takich codziennych sytuacji istnieją odpowiednie środki pomocnicze, dostosowania lub inne formy fachowego wsparcia.
Nie chodzi tu o to, by nabywać jak najwięcej produktów. Decydujące znaczenie ma to, jaki konkretny problem ma zostać rozwiązany. Rollator może zapewnić bezpieczeństwo, jeśli jest prawidłowo wyregulowany, dopasowany do danej osoby i jeśli w mieszkaniu jest wystarczająco dużo miejsca. Stołek prysznicowy może ułatwić higienę osobistą, o ile jest stabilny i można z niego bezpiecznie korzystać. Łóżko pielęgnacyjne może poprawić jakość opieki, ale musi być dostosowane do sytuacji pielęgnacyjnej, przestrzeni oraz możliwości danej osoby.
Natomiast nieodpowiedni, źle wyregulowany lub nieopanowany środek pomocniczy może z kolei powodować nowe niepewności. Może blokować przejścia, prowadzić do nieprawidłowego obciążenia, powodować odleżyny lub dawać poczucie bezpieczeństwa, które w rzeczywistości nie istnieje. Dlatego dobór, dostosowanie i instruktaż stanowią nierozerwalną całość.
Pomoce techniczne mogą również odciążyć bliskich. Pomoce do przemieszczania, łóżko pielęgnacyjne z regulacją wysokości lub odpowiednie uchwyty mogą ograniczyć niekorzystne ruchy związane z podnoszeniem i podtrzymywaniem. Odciążenie to pojawia się jednak dopiero wtedy, gdy wszystkie zaangażowane osoby zrozumiały sposób użytkowania i przećwiczyły go.
Potrzeby mogą ulegać zmianom. Po pobycie w szpitalu, upadku, operacji lub w przypadku narastającego osłabienia może zaistnieć konieczność zastosowania nowego rozwiązania. Również dotychczas używane urządzenie pomocnicze może stać się nieodpowiednie. Dlatego zaopatrzenie w urządzenia pomocnicze nie jest jednorazowym zakupem, lecz stanowi część bieżącej organizacji opieki.
Dobre urządzenie pomocnicze jest dostosowane do danej osoby, konkretnej czynności i otoczenia. Należy je wyjaśnić, przetestować i regularnie poddawać ponownej ocenie.
02
Rozpoznawanie i klasyfikowanie potrzeb
Na początku nie ma listy produktów, lecz sytuacja z życia codziennego. Bliscy nie muszą od razu wiedzieć, czy odpowiednia byłaby deska transferowa, deska do kąpieli czy inne rozwiązanie. Ważniejsze jest pytanie: gdzie dana czynność nie jest już wykonywana bezpiecznie lub wymaga dużego wysiłku? Czego osoba wymagająca opieki obecnie unika? Podczas jakich czynności bliscy muszą często podtrzymywać, podnosić lub improwizować? Gdzie zdarzały się już sytuacje grożące upadkiem, ból lub inne problemy?
Czy wstawanie z łóżka, fotela lub toalety sprawia trudności?
Czy poruszanie się po mieszkaniu lub poza domem jest niebezpieczne?
Czy branie prysznica, mycie się lub korzystanie z toalety nadal przebiega bezpiecznie?
Czy osoba ta potrafi samodzielnie jeść, pić i przyjmować leki?
Czy występują problemy z ułożeniem ciała, ochroną skóry, nietrzymaniem moczu lub pielęgnacją ran?
Czy osoba ta ma trudności z orientacją w przestrzeni lub nie jest w stanie wezwać pomocy w nagłym wypadku?
Które czynności są szczególnie obciążające fizycznie dla bliskich?
Pomocne jest najpierw uporządkowanie potrzeb według codziennych sytuacji. Dopiero potem sprawdza się, który konkretny produkt jest odpowiedni:
Poruszanie się, wstawanie i przemieszczanie
Na przykład laska, rollator, wózek inwalidzki, pomoc do wstawania, deska transferowa lub podnośnik. Kluczowe znaczenie mają bezpieczna obsługa, odpowiednia regulacja i wystarczająca ilość miejsca.
Spanie, ułożenie ciała i odciążanie
Na przykład łóżko pielęgnacyjne, podnośnik do łóżka, poduszki do ułożenia ciała lub systemy odciążające. W tym przypadku należy fachowo uwzględnić stan skóry, ruchomość oraz wymagania związane z opieką.
Łazienka, toaleta i higiena osobista
Na przykład stołek prysznicowy, deska do kąpieli, poręcz, podnośnik do wanny lub podwyższenie do toalety. Rozwiązanie musi być stabilne i dostosowane do ruchów wykonywanych w danej przestrzeni.
Jedzenie, picie i ubieranie się
Na przykład dostosowane kubki, podkładki antypoślizgowe, pogrubione uchwyty, pomocniki do zakładania skarpet lub długie łyżki do butów. Drobne pomoce mogą pomóc w zachowaniu samodzielności podczas powtarzających się czynności.
Orientacja, komunikacja i wezwanie pomocy
Na przykład dobrze czytelne zegarki, pomoce przypominające, dostosowane telefony lub domowy system alarmowy. W przypadku rozwiązań monitorujących lub lokalizujących należy uwzględnić kwestię zgody i proporcjonalności.
Leki, pomiary i leczenie
Na przykład dozowniki leków, ciśnieniomierze lub glukometry, inhalatory lub inne pomoce do stosowania leków. Instruktaż i określone przez specjalistów procedury postępowania w przypadku nietypowych wyników są niezbędne do bezpiecznego stosowania.
Opieka, higiena i materiały eksploatacyjne
Na przykład materiały do pielęgnacji w przypadku nietrzymania moczu, podkłady pod materace, rękawiczki, produkty do ochrony skóry lub materiały opatrunkowe. Oprócz doboru produktów należy zorganizować ich zużycie, ponowne zamawianie i bezpieczne przechowywanie.
Obszary te służą jako mapa orientacyjna i nie przedstawiają wszystkich dostępnych rozwiązań. Konkretny wybór powinien opierać się nie tylko na ofercie produktowej, ale przede wszystkim na celu: która czynność ma stać się bezpieczniejsza, umożliwiać większą samodzielność lub być mniej obciążająca fizycznie dla osoby udzielającej wsparcia? Dzięki temu opisowi gabinet lekarski, personel pielęgniarski, terapeuta, doradca ds. opieki lub sklep z artykułami medycznymi mogą celowo poszukiwać odpowiednich rozwiązań.
Nie muszą Państwo znać odpowiedniego środka pomocniczego z góry. Proszę opisać problem codziennego życia – dla bardzo wielu sytuacji istnieje rozwiązanie, którego można celowo poszukać.
03
Odpowiedni dobór i wypróbowanie
Pomoce są odpowiednie tylko wtedy, gdy sprawdzają się w rzeczywistych sytuacjach codziennych i są akceptowane przez osobę wymagającą opieki. Rozmiar, waga, siła, sprawność ruchowa, wzrok, orientacja w przestrzeni oraz umiejętność obsługi odgrywają równie ważną rolę, jak szerokość drzwi, rodzaj podłogi, progi i dostępna przestrzeń. Należy również wziąć pod uwagę wsparcie ze strony bliskich lub służb opiekuńczych.
Przed dokonaniem wyboru należy w miarę możliwości zasięgnąć fachowej porady. W zależności od potrzeb pomoc mogą zapewnić gabinet lekarski, pielęgniarka, fizjoterapeuta lub ergoterapeuta, doradca ds. opieki oraz sklep z artykułami medycznymi. Szczególnie w przypadku urządzeń ułatwiających przemieszczanie się, wózków inwalidzkich, łóżek opiekuńczych, systemów pozycjonowania, urządzeń wspomagających oddychanie oraz innych produktów wymagających zaawansowanej wiedzy technicznej lub medycznej ważne jest indywidualne przeszkolenie.
Przed podjęciem decyzji należy sprawdzić
Jaki konkretny cel ma zostać osiągnięty?
Czy osoba wymagająca opieki może samodzielnie obsługiwać dany środek pomocniczy?
Czy urządzenie jest odpowiednie pod względem fizycznym i czy można je prawidłowo wyregulować?
Czy urządzenie działa w miejscach, w których ma być używane?
Czy konieczne jest przeszkolenie, dostosowanie lub regularna konserwacja?
Czy z tego urządzenia można skorzystać na próbę lub najpierw je wypożyczyć?
Z kim należy się skontaktować w przypadku usterki, odcisku lub problemów z obsługą?
Po dostawie należy wspólnie przećwiczyć obsługę urządzenia. Często dopiero wtedy okazuje się, czy wysokość uchwytów jest odpowiednia, czy hamulce są w zasięgu ręki, czy drogi pozostają wolne i czy wszyscy użytkownicy opanowali obsługę urządzenia. Jeśli pojawią się bóle, odciski, poczucie niepewności lub nowe sytuacje grożące wypadkiem, nie należy po prostu kontynuować użytkowania. Wówczas wskazane jest ponowne dostosowanie urządzenia lub zasięgnięcie porady.
Nie zawsze najbardziej zaawansowane technicznie urządzenie jest automatycznie najlepszym rozwiązaniem. Odpowiednie jest takie rozwiązanie, które w rzeczywistych warunkach codziennego życia jest zrozumiałe, łatwe w obsłudze i akceptowane przez użytkownika.
04
Wyjaśnienie kwestii recepty, wniosku i kosztów
W Niemczech, w zależności od przeznaczenia, odpowiedzialność za pokrycie kosztów mogą ponosić różne podmioty. Środki pomocnicze niezbędne z medycznego punktu widzenia, które wspomagają leczenie, zapobiegają niepełnosprawności lub ją kompensują, mogą być objęte świadczeniami ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego. Natomiast środki pomocnicze do opieki służą ułatwieniu opieki domowej, łagodzeniu dolegliwości lub umożliwieniu bardziej samodzielnego prowadzenia życia; w tym przypadku właściwa może być kasa ubezpieczenia pielęgnacyjnego (Pflegekasse). Jeśli przypisanie nie jest jasne, należy skonsultować się z kasą chorych lub kasą ubezpieczenia pielęgnacyjnego.
W przypadku środków pomocniczych refundowanych przez kasę chorych często wymagana jest recepta lekarska. Przed złożeniem prywatnego zamówienia należy wyjaśnić, czy przewidziany jest wniosek, zezwolenie lub dostarczenie produktu przez partnera umownego kasy. Niektóre produkty są udostępniane na zasadzie wypożyczenia. Osoba wybierająca model z dodatkowymi, niekoniecznymi z medycznego punktu widzenia funkcjami może zostać obciążona dodatkowymi kosztami i ewentualnymi kosztami następczymi.
Techniczne środki pomocnicze to na przykład łóżka pielęgnacyjne, pomoce do zmiany pozycji lub systemy alarmowe. Środki pomocnicze przeznaczone do jednorazowego użytku to między innymi rękawiczki jednorazowe lub podkłady ochronne do łóżek. W przypadku takich świadczeń obowiązują inne zasady dotyczące dopłat i zwrotów kosztów niż w przypadku środków pomocniczych objętych ubezpieczeniem zdrowotnym. Kwoty i warunki mogą ulec zmianie; dlatego należy sprawdzić aktualne informacje bezpośrednio w swojej kasie chorych.
Nie należy pochopnie dokonywać zakupów prywatnych: najpierw należy opisać zapotrzebowanie, zasięgnąć fachowej porady oraz wyjaśnić z kasą chorych lub kasą opiekuńczą, jaka ścieżka zaopatrzenia ma zastosowanie.
Konkretnie opisać problem codzienny i cel opieki
Ustalić, czy istnieje zlecenie lekarskie lub zalecenie pielęgniarskie
Zapytać o właściwy podmiot pokrywający koszty i partnera umownego
W miarę możliwości poczekać na zgodę przed zakupem
W przypadku dodatkowych kosztów należy zażądać pisemnego zestawienia
Wraz z dostawą rozpoczyna się właściwe użytkowanie. Instrukcja obsługi, szkolenie oraz dane kontaktowe dostawcy powinny być łatwo dostępne. W przypadku urządzeń zasilanych elektrycznie należy zwracać uwagę na poziom naładowania, przewody oraz bezpieczne miejsca ustawienia. Hamulce, zamknięcia, gumowe nóżki, pasy i inne elementy związane z bezpieczeństwem powinny być regularnie sprawdzane.
Częścią organizacji jest również czyszczenie i materiały eksploatacyjne. Co można dezynfekować? Które części należy wymieniać? Kiedy konieczne jest uzupełnienie zapasów? W przypadku urządzeń pomiarowych należy wyjaśnić, jak prawidłowo z nich korzystać i kiedy nietypowe wyniki należy omówić z specjalistą. Pomoce nie zastępują konsultacji medycznej.
Należy odpowiednio wyregulować siedzisko, uchwyty i wysokość
Przećwiczyć obsługę z udziałem wszystkich zainteresowanych osób
Sprawdzić trasy przejścia, progi i powierzchnie do stania
Wprowadzić do harmonogramu czyszczenie i wymianę materiałów
Należy niezwłocznie zgłaszać usterki lub nietypowe odgłosy
Po upadku, pobycie w szpitalu lub wyraźnej zmianie stanu zdrowia należy dokonać ponownej oceny
Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku środków ograniczających swobodę lub wymagających ścisłego nadzoru. Barierki przy łóżku, pasy bezpieczeństwa lub niektóre rozwiązania alarmowe i lokalizacyjne nie mogą być traktowane wyłącznie jako zwykłe wyposażenie zabezpieczające. W takich przypadkach należy fachowo wyjaśnić korzyści, ryzyko, kwestię zgody oraz, w razie potrzeby, przesłanki prawne.
Jeśli środek pomocniczy nie jest używany, nie należy pochopnie zakładać braku chęci korzystania z niego. Być może jest on niewygodny, zbyt skomplikowany, niedostępny, nieprawidłowo ustawiony lub instrukcja obsługi była niewystarczająca. Takie informacje zwrotne również stanowią część weryfikacji opieki.
Dostawa nie oznacza zakończenia procesu opieki. Dopiero bezpieczne stosowanie, konserwacja i regularna ponowna ocena sprawiają, że środek pomocniczy jest trwale pomocny.
