Bakım veren yakınlara destek

01

Bakım neden yavaş yavaş aşırı yüklenmeye neden olabilir?

Yakın birine bakım sağlamak nadiren sadece pratik bir görevdir. Bu durum rolleri, günlük rutinleri ve ilişkileri değiştirir ve genellikle uzun süre boyunca üstlenilen sorumluluklar getirir. Birçok aile üyesi başlangıçta tek tek yardımlar üstlenir. Ancak zamanla başka görevler, kararlar ve hazır bulunma süreleri de eklenir.

Duygusal açıdan ise, tanıdık bir kişi için endişelenmek yük oluşturur. Fiziksel olarak ise ayağa kalkma, yıkanma, giyinme, yürüme veya gece uyanmaları gibi durumlarda destek sağlamak yorucu olabilir. Organizasyonel açıdan ise randevular, ilaçlar, yardımcı araçlar, başvurular ve görüşmeler de işin içine girer. Bu yükler aynı anda etki eder ve sadece daha iyi zaman planlamasıyla ortadan kaldırılamaz.

Bakımın sürekli değişmesi özellikle zorlayıcıdır. Hastanede yatış, yeni bir teşhis, artan unutkanlık veya bir destek kaynağının kaybedilmesi, kısa vadede yükü artırabilir. Daha önce katlanılabilir olan durum, bu nedenle hemen fark edilmeden veya dile getirilmeden aşırı bir yük haline gelebilir.

Bir kişi neredeyse tüm bilgileri biliyorsa, kararları hazırlıyorsa, görevleri üstleniyorsa ve sürekli ulaşılabilir durumdaysa, çifte bir bağımlılık ortaya çıkar: Bakım veren kişi neredeyse hiç dinlenemez ve onun yokluğunda bakım anında istikrarsız hale gelir. Bu nedenle aşırı yük, sadece kişisel bir sorun değildir. Aynı zamanda bakım organizasyonunun daha geniş bir temele oturtulması gerektiğine dair bir işarettir.

Bakım, bir kişinin giderek daha fazla yükü üstlenmesi ile sürdürülebilir hale gelmez. Yük görünür hale geldiğinde ve sorumluluk zamanında paylaşıldığında sürdürülebilir hale gelir.

02

Yükü erken fark etmek ve değerlendirmek

Bakım veren aile üyeleri genellikle yüksek taleplere alışır ve kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atar. Bu nedenle aşırı yük belirtileri çoğu zaman yavaş yavaş ortaya çıkar. Basit bir değerlendirme, bakımın artık neredeyse üstesinden gelinemez hale geldiğinde tepki vermek zorunda kalmamaya yardımcı olabilir:

Bu sınıflandırma tıbbi bir teşhis değildir. Kişinin kendi dayanıklılığındaki değişiklikleri fark etmesine ve buna göre bir eylem planı oluşturmasına yardımcı olur. Sürekli fiziksel veya ruhsal rahatsızlıklar durumunda, kişinin kendi doktorundan veya terapistinden de destek alınması gerekir.

Yük belirtileri, bakımın başarısız olduğunun kanıtı değildir. Bu belirtiler, mevcut sorumluluk dağılımının artık yükü yeterince hafifletmediğini gösterir.

03

Bakımın bir parçası olarak kendi sağlığınızı koruyun

Bir yakınına bakım veren kişi, genellikle ilk olarak bakıma muhtaç kişiye odaklanır. Bu anlaşılabilir bir durumdur. Yine de kendi sağlığınız kalıcı olarak arka planda kalmamalıdır. Bakım, ancak destek veren kişilerin de fiziksel ve ruhsal olarak dengede kalmasıyla uzun vadede başarılı olabilir.

Birçok aile üyesi, ne kadar büyük bir yük altında olduklarını ancak geç fark eder. Uykuları bozulur, daha az hareket ederler, kendi doktor randevularını ertelerler, düzensiz beslenirler ya da dinlenmekten vazgeçerler; çünkü her zaman yapılacak bir iş vardır. Başlangıçta bu durum belki de yönetilebilir görünebilir. Ancak uzun vadede bu durum ciddi bir aşırı yüklenmeye yol açabilir.

Bu nedenle, kendi uyarı işaretlerini ciddiye almak önemlidir. Bunlar arasında sürekli yorgunluk, sinirlilik, uyku sorunları, sırt ağrıları, baş ağrıları, konsantrasyon sorunları, iç huzursuzluk veya sürekli işlev görme zorunluluğu hissi yer alır. Sosyal hayattan uzaklaşma ya da eskiden keyif aldığınız şeylerden artık zevk alamama hissi de aşırı yükün belirtileri olabilir.

Kendi sağlığınızı ciddiye almak, bakıma muhtaç kişiyi ihmal etmek anlamına gelmez. Aksine: Zamanında kendine zaman ayıran kişi, daha güvenilir bir şekilde destek sağlayabilir. Buna düzenli molalar, egzersiz, yeterli uyku, kendi doktor randevuları, güvendiğiniz kişilerle sohbetler ve diğer aile üyeleri veya profesyonel hizmetlerden destek almak dahildir.

Sabit dinlenme zamanları planlamak faydalıdır. Mola, ancak tüm görevler tamamlandıktan sonra verilmemelidir. Devam eden bir bakım sürecinde genellikle halledilmemiş konular kalır. Bu nedenle dinlenme, diğer gerekli randevular kadar kesin bir şekilde planlanmalıdır.

Ayrıca, aile üyeleri kendilerine hangi desteklerin sunulduğunu da araştırmalıdır. Bakım danışmanlığı, yük hafifletme hizmetleri, geçici bakım, gündüz bakımı, kısa süreli bakım, bakım hizmeti veya aile grupları, sorumluluğu paylaşmaya yardımcı olabilir. Birçok hizmet, yakınların ancak “gerçekten bunalmış” olmaları gerektiği hissine kapıldıkları için çok geç kullanılmaktadır. Oysa destek, yük çok ağırlaşmadan önce alınması en mantıklıdır.

Kendi doktor randevuları, uyku, egzersiz, sosyal ilişkiler ve güvenilir dinlenme zamanları, bakım işini bitirdikten sonra alınan bir ödül değildir. Bunlar, sürdürülebilir bir bakımın parçasıdır.

04

Gerçek bir rahatlama sağlayacak şekilde görevleri dağıtmak

Bakım veren yakınlar genellikle zamanla giderek daha fazla görevi üstlenirler. Başlangıçta sadece doktora götürmekle başlar, ardından ilaçlar, alışveriş, ev işleri, kişisel bakım, başvurular ve gece nöbetleri eklenir. Bir noktada, işleyen ancak neredeyse tamamen tek bir kişiye bağlı bir bakım sistemi ortaya çıkar. Bu, uzun vadede risklidir.

Görevleri devretmek, daha az ilgilenmek anlamına gelmez. Bakım, tek bir kişinin sürekli çabasına bağlı olmadığı için daha istikrarlı hale gelir. Ancak, bir görevin tam ve bağlayıcı bir şekilde üstlenilmesi durumunda ancak o zaman yük hafifler.

Bir görev, görevi devralan kişinin ne yapılması gerektiğini, ne zaman yapılması gerektiğini, hangi bilgilere ihtiyaç duyulduğunu ve görevin tamamlandığının nasıl bildirileceğini bilecek şekilde tanımlanmalıdır. “Sen de ara sıra yardım edebilirsin” demek yerine, örneğin şöyle diyebilirsiniz: “Her salı günü alışverişi üstlenip, ortak listede eksik olan ürünleri işaretleyebilir misin?”

Bir görev, sorumluluk, zaman, gerekli bilgiler ve geri bildirim netleştirildiğinde ancak yükü hafifletici bir şekilde dağıtılmış olur.

05

Yardımseverliği bağlayıcı anlaşmalara dönüştürmek

Birçok bakım durumunda birden fazla aile üyesi yardım eder. Yine de ana sorumluluk genellikle tek bir kişinin omuzlarında kalır. Bunun nedeni her zaman isteksizlik değildir; çoğu zaman görevler, beklentiler ve sorumluluklar yeterince net bir şekilde konuşulmamış olmasından kaynaklanır. Bu nedenle aile içi iyi iletişim, yükü önemli ölçüde hafifletebilir.

İyi bir aile içi anlaşma, tüm çatışmaları çözmek zorunda değildir. Kimin hangi sorumluluğu üstlendiğini ve değişikliklerin nasıl iletileceğini net bir şekilde ortaya koymalıdır.

06

Özel çözümlerin artık yeterli olmadığı durumları fark etmek

Bakım veren aile üyeleri, kolayca giderek daha fazla yük üstlendikleri bir role girerler. Genellikle tek tek yardımlarla başlar, ardından ek görevler, randevular, kararlar ve nöbet saatleri eklenir. Gerekli görevler artık güvenilir bir şekilde yerine getirilemediğinde veya bakım veren kişinin sağlığı kalıcı olarak zarar gördüğünde önemli bir sınıra ulaşılmış demektir.

Sınırlar, daha az sorumluluk üstlenmek veya bakıma muhtaç kişiyi yalnız bırakmak anlamına gelmez. Kendi dayanıklılığınızı gerçekçi bir şekilde değerlendirmek anlamına gelir. Hiç kimse her şeyi sürekli olarak yerine getiremez: fiziksel destek, duygusal destek, organizasyon, ev işleri, iş, aile ve sürekli ulaşılabilir olmak. Kendi sınırlarını görmezden gelenler, aşırı yüklenme, tükenmişlik ve uzun vadede sağlık sorunları riskiyle karşı karşıya kalır.

Bir sınır koymak oldukça pratik olabilir: belirli görevleri tek başına üstlenmemek, geceleri sürekli ulaşılabilir olmamak, kendinden emin olmadığınız tıbbi işlemleri yapmamak veya dinlenmek için sabit zamanlar ayırmak gibi. Diğer aile üyeleriyle ilişkilerde de sınırlar önemlidir. Bakımın büyük bir kısmını tek bir kişi üstleniyorsa, hangi desteğin gerekli olduğu ve hangi görevlerin ek olarak üstlenilemeyeceği açıkça belirtilmelidir.

Sınırları somut bir şekilde ifade etmek faydalıdır. Genel olarak “Artık yapamıyorum” demek yerine, net bir ifade daha rahatlatıcı olabilir:

• “Doktor randevularına eşlik edebilirim, ancak bunun yanı sıra tüm reçeteleri düzenleyemem.”
• “Her iki haftada bir hafta sonu mutlaka boş zamanım olmalı.”
• “Geceleri sürekli ulaşılabilir olamam.”
• “Bu görevi bir bakım hizmeti üstlenmelidir.”
• “Yardım edebilirim, ama bakım yükünü tek başıma üstlenemem.”

Sınırlar mümkün olduğunca bir çatışma ortaya çıktıktan sonra belirlenmemelidir. Sakin anlarda bunları konuşmak ve birlikte çözümler aramak daha iyidir. Bu konuda diğer aile üyeleri, bakım danışmanlığı, bakım hizmeti, gündüz bakımı, geçici bakım veya kısa süreli bakım hizmetlerinden yararlanılabilir.

Bakıma muhtaç kişiye karşı da sınırlar koymak gerekebilir. Bu, yakınlık, sorumluluk duygusu ve endişenin bir araya gelmesi nedeniyle genellikle özellikle zordur. Yine de destek, bakım veren kişinin ihtiyaçlarının tamamen ortadan kalkması anlamına gelmemelidir. Saygı her iki yönde de geçerlidir.

Gerekli destek, bakıcı kişinin mevcut zamanı, gücü veya mesleki güvenini aşıyorsa, bakıcı kişiden daha fazlasını yapması beklenmemelidir. Bakım, farklı bir şekilde organize edilmelidir.

07

Profesyonel ve finansal destekten yararlanmak

Bakım veren aile üyeleri, bakım yükünü tek başlarına üstlenmek zorunda değildir. Almanya’da, evde bakımı daha istikrarlı bir şekilde organize etmeye ve yükü azaltmaya yardımcı olabilecek çeşitli destek hizmetleri mevcuttur. Hangi hizmetlerin somut olarak söz konusu olabileceği, diğer faktörlerin yanı sıra bakım derecesine, yardım ihtiyacına ve yerinde mevcut duruma bağlıdır. Bakıma muhtaç kişiler ve, bakıma muhtaç kişinin onayıyla, yakınları da bakım danışmanlığı hakkına sahiptir.

Yardım hizmetleri, planlı bir şekilde kullanıldığında ve somut olarak tanımlanmış bir yükü üstlendiğinde en etkili olur; bakımın çökme tehlikesiyle karşı karşıya kalındığında değil.